ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı operasyonların üzerinden üç hafta geçmesine rağmen, dünya genelindeki piyasalarda enerji maliyetlerindeki dalgalanma şiddetlenerek sürüyor. Özellikle petrol, doğalgaz ve kömür fiyatları, jeopolitik risklerin etkisiyle önemli oranlarda artış kaydetti.
Anadolu Ajansı muhabirlerinin topladığı verilere göre, küresel piyasalarda emsal teşkil eden Brent tipi ham petrolün vadeli varil fiyatı, saldırılar öncesindeki son işlem günü olan 27 Şubat tarihinde 72,48 dolardan kapanış yapmasına karşın, takip eden üç haftalık süreçte dramatik yükselişler ve inişler kaydetti.
BRENT PETROLDE SERT YÜKSELİŞ
Brent petrolün varil değeri, 20 Mart itibarıyla 27 Şubat’taki kapanışa nazaran yüzde 46,8’lik kayda değer bir artış göstererek günü 106,4 dolardan noktaladı.
Operasyonların başlamasının akabindeki ilk işlem günü olan 2 Mart’ta, Brent petrol jeopolitik risklerin tetiklediği ivmeyle 82,37 dolara dek tırmandı, ancak günü 77,74 dolardan sonlandırdı. Bu seviye, bir önceki kapanışa göre yüzde 7,26’lık bir artış anlamına gelirken, aynı zamanda 17 Mart 2022 tarihinden bu yana kaydedilen en büyük günlük yükseliş olarak kayıtlara geçti.
HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ PİYASALARI ETKİLEDİ
27 Şubat ile 20 Mart tarihleri arasında Hürmüz Boğazı çevresinde tırmanan askeri tansiyon, küresel deniz güvenliğinde ciddi bir buhran yarattı. İran’ın tankerlerin geçişine getirdiği kısıtlamalar sonucunda boğazdan seyreden gemilerin adedi önemli ölçüde düşerken, çok sayıda petrol tankeri geçiş yapmak için beklemek durumunda kaldı.
Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin sağlandığı bu hayati geçiş noktasındaki kesinti, dünya genelindeki enerji piyasalarında tedarik kaygılarını körükledi. Bazı tankerler, farklı stratejilerle veya değişik ülke bayrağı taşıyan gemiler vasıtasıyla geçişlerini gerçekleştirmeye çalıştı.
ARZ ENDİŞELERİ FİYATLARI YUKARI TAŞIDI
Hürmüz Boğazı’na yönelik tehditlerin tedarik zincirinde yaşanabilecek kesinti riskini yükseltmesiyle birlikte, petrol fiyatları 78-86 dolar aralığında dalgalanmayı sürdürdü. İran’ın bölgede bulunan ABD üslerine ve enerji altyapılarına yönelik intikam eylemleri, sigorta firmalarının savaş sigortalarını askıya alması ve bazı üreticilerin güvenlik mülahazalarıyla üretim hacimlerini daraltması, piyasadaki tedarik sıkıntılarını daha da artırdı.
Amerika Birleşik Devletleri’nin Hint rafinerilerine Rus petrolü tedariki konusunda geçici bir muafiyet tanımasına rağmen, Brent petrolün fiyatı 6 Mart tarihinde 94,64 dolara kadar çıktı.
Öte yandan, 9 Mart’ta Brent petrolün vadeli varil değeri bir önceki kapanışa kıyasla yüzde 28,9’luk bir sıçrama yaparak 119,5 dolara ulaştı ve 29 Haziran 2022 tarihinden bu yana kaydedilen en yüksek seviyeye çıktı.
DOĞALGAZ FİYATLARINDA HIZLI ARTIŞ
Bölgedeki sevkiyat operasyonlarında yaşanan aksaklıklar, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) piyasalarını da olumsuz yönde etkiledi. Katar’ın Ras Laffan tesislerindeki üretimi durdurarak “mücbir sebep” beyanında bulunması, küresel LNG tedarikinin önemli bir kısmında risk faktörü yarattı.
Avrupa doğalgaz piyasasında fiyatlardaki dalgalanma gözle görülür biçimde hızlandı. Hollanda merkezli TTF borsasında işlem gören Nisan vadeli doğalgaz kontratı, 27 Şubat’ta megavatsaat başına 31,9 Euro’dan kapanış yaparken, 2 Mart’ta yüzde 39’luk bir yükselişle 44,5 Euro’ya çıktı.
Yükseliş trendi devam ederken, kontrat 9 Mart tarihinde 56,4 Euro seviyesine ulaşarak bu periyodun en yüksek kapanışını kaydetti. Çatışmaların ikinci haftasının sonunda fiyatlar, savaş öncesi duruma kıyasla yüzde 57 oranında artışla 50,1 Euro seviyesine ulaştı.
20 Mart itibarıyla ise doğalgaz fiyatları, savaş başlamadan önceki döneme göre yaklaşık yüzde 85’lik bir artışla megavatsaat başına 59,2 Euro seviyesine tırmandı.
KÖMÜR FİYATLARI DA YÜKSELDİ
Kömür piyasasında da paralel bir artış seyri gözlemlendi. Asya piyasaları için referans noktası olarak kabul edilen Newcastle kömürünün Nisan vadeli kontratı, 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolar seviyesindeyken, 2 Mart’ta yüzde 8,6’lık bir yükselişle 128,7 dolara çıktı.
9 Mart’ta 143,8 dolara kadar çıkan kontrat, bu periyodun zirve seviyesine erişti. Üç haftalık gözlem süresince kömür fiyatları, operasyonlar öncesindeki duruma göre yüzde 13,9’luk bir artışla haftayı 135 dolar düzeyinde kapattı.
